Rewolucja w systemie ROP i nowe wyzwania dla przedsiębiorców

W sierpniu 2025 r. polski parlament opublikował projekt Nowej Ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, która dostosowuje krajowy system rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) do najnowszych wymogów UE, w tym do rozporządzenia (UE) 2025/40 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 i dyrektywę (UE) 2019/904 oraz uchylającym dyrektywę 94/62/WE (PPWR).

Nowa Ustawa zastąpi obowiązujące obecnie przepisy: ustawę z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Projekt Nowej Ustawy jest obecnie przedmiotem konsultacji publicznych i opiniowania.

Proponowane zmiany mają fundamentalne znaczenie dla producentów, importerów, dystrybutorów, sieci handlowych oraz wszystkich podmiotów uczestniczących w łańcuchu gospodarowania opakowaniami i odpadami opakowaniowymi.

Nowa Ustawa ma wejść w życie 12 sierpnia 2026 r., z wyjątkiem niektórych przepisów, które mają zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Pełne wdrożenie ROP planowane jest od 1 stycznia 2028 r.

Nowy model ROP

Aktualny system ROP, zgodnie z Ustawą, oparty jest na funkcjonowaniu wielu organizacji odpowiedzialności producenta (PRO). Z kolei Nowa Ustawa zakłada istnienie wyłącznie jednej organizacji odpowiedzialności producenta, której rolę ma pełnić Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) będący państwową osobą prawną. NFOŚiGW jako nowy PRO będzie zarządzał środkami finansowymi z ROP – będzie udzielał wsparcia finansowego (w tym rekompensat) gminom i innym uprawnionym podmiotowym (tj. podmiotom odbierającym odpady komunalne z nieruchomości niezamieszkałych, podmiotom zbierającym inne niż komunalne odpady opakowaniowe, podmiotom przetwarzającym odpady opakowaniowe, recyklerom).

Konsekwencją wprowadzenia nowego modelu ROP jest likwidacja z końcem okresu przejściowego aktualnie istniejących organizacji odzysku opakowań.

Nowy system ROP zakłada zmianę modelu finansowania gospodarowania odpadami opakowaniowymi, ponieważ ciężar finansowania systemu ROP zostanie przeniesiony z mieszkańców i gmin na producentów.

Opłata opakowaniowa

W ramach odpowiedzialności finansowej producentów i zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”, wprowadzona zostanie opłata opakowaniowa. Producent będzie miał obowiązek ją uiścić za każdy kilogram opakowania, w tym opakowania produktu w opakowaniu, który udostępnia po raz pierwszy na terytorium państwa członkowskiego lub rozpakowuje, nie będąc użytkownikiem końcowym. Wysokość opłaty opakowaniowej jest zróżnicowana dla poszczególnych materiałów opakowaniowych lub ich grup. Stawki opłaty opakowaniowej będą ustalane w rozporządzeniu (tj. akcie wykonawczym) przez ministra właściwego do spraw klimatu. Maksymalna stawka opłaty opakowaniowej dla każdego rodzaju opakowania ma wynosić 4,50 zł za 1 kg. Podstawę do wyliczenia opłaty opakowaniowej będą stanowiły dane wynikające z kwartalnego sprawozdania ROP składanego przez producentów w Bazie danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami.

Opłata opakowaniowa będzie wnoszona przez producentów kwartalnie na rachunek bankowy właściwego marszałka województwa, przy czym opłata ta nie będzie uiszczana, jeżeli jej kwartalna wysokość nie przekroczy 150 zł.

Pozostałe ważniejsze zmiany

W związku z wprowadzeniem opłaty opakowaniowej Nowa Ustawa zakłada likwidację od 2028 r. opłaty produktowej uiszczanej zgodnie z Ustawą w przypadku nieosiągnięcia odpowiednich poziomów odzysku i recyklingu. Ponadto od 1 stycznia 2028 r. ma zostać zniesiony obowiązek osiągania przez producentów wnoszących opłatę opakowaniową określonych poziomów odzysku i recyklingu.

Nowa Ustawa zakłada istnienie Rady ds. rozszerzonej odpowiedzialności producenta jako organu opiniodawczo-doradczego ministra właściwego do spraw klimatu. W skład tej rady ma wchodzić łącznie 21 osób, w tym m.in. po dwóch przedstawicieli:

• reprezentatywnych organizacji pracodawców reprezentujących producentów, cieszących się poparciem największej liczby tych organizacji;
• organizacji reprezentujących zbierających odpady opakowaniowe zgłoszonych przez tych zbierających i cieszących się poparciem największej liczby tych zbierających;
• organizacji reprezentujących przetwarzających odpady opakowaniowe zgłoszonych przez tych przetwarzających i cieszących się poparciem największej liczby tych przetwarzających.

W związku z tym realny wpływ przedsiębiorców z branży na nowy system ROP jest ograniczony.

Okres przejściowy (2026-2028)

Nowa Ustawa przewiduje dwuletni okres przejściowy od wejścia ustawy w życie (zgodnie z aktualnymi założeniami od 2026 r.).

W okresie przejściowym nowy system ROP będzie oparty na dotychczasowych zasadach dotyczących ROP określonych w Ustawie z 2013 r., ale dodatkowo wprowadzający produkty w opakowaniach będą mieli obowiązek wnieść opłatę opakowaniową w II i IV kwartale każdego roku okresu przejściowego za każdy kilogram opakowań wprowadzonych na rynek.

Konsekwencje dla przedsiębiorców

Producenci będą ponosić odpowiedzialność za cały cykl życia opakowań. Zgodnie z PPWR i Nową Ustawą opakowania mają być zdatne do recyklingu, mniejsze, trwalsze, nadawać się do ponownego użycia czy ponownego napełnienia bądź naprawy. Projektowane zmiany mają skłonić producentów do projektowania opakowań bardziej przyjaznych dla środowiska. W związku z tym producenci powinni przeprowadzić odpowiedni audyt stosowanych opakowań i procesów logistycznych, aby w sposób jak najbardziej efektywny przygotować się do zmian.

Przekazanie NFOŚiGW funkcji PRO w ramach nowego systemu ROP budzi wątpliwości co do jego przyszłej efektywności i sprawności operacyjnej. Zasadnicze zastrzeżenia dotyczą możliwej biurokratyzacji, ograniczonego doświadczenia NFOŚiGW w tym obszarze oraz ryzyka niedostatecznego dostosowania do rzeczywistych potrzeb rynku.

Podsumowanie

Nowa Ustawa stanowi odpowiedź na unijne wyzwania środowiskowe i wprowadza daleko idące zmiany w zakresie odpowiedzialności producentów oraz rynku opakowań w Polsce. Wprowadzenie nowego modelu ROP, nowych wymogów dotyczących recyklingu i sprawozdawczości oraz konieczność dostosowania procesów produkcyjnych i logistycznych do nowych wymogów będą miały znaczący wpływ na wielu przedsiębiorców w Polsce.

Aby uzyskać więcej informacji na temat tego, jak nowy model ROP może wpłynąć na Państwa działalność w Polsce, prosimy o kontakt z partnerem CMS lub następującymi ekspertami CMS: