Een nieuw regelgevingskader voor het beroep van orthoptist

Inleiding

Het Belgisch Staatsblad van 15 oktober 2026 publiceert het koninklijk besluit van 29 september 2026 betreffende het beroep van orthoptist. 

De inwerkingtreding van deze nieuwe reglementering op 25 oktober 2026 biedt de gelegenheid om terug te blikken op het woelige juridische kader waarmee de beoefenaars van de beroepen van orthoptist en optometrist al bijna tien jaar worden geconfronteerd, en op de rechtsonzekerheid waaraan dit koninklijk besluit thans een einde wil maken (met beperkt succes).

1. De reglementering van de orthoptie op het ritme van de vernietingen door de Raad van State

Orthoptie is een paramedisch beroep dat bijdraagt tot het onderzoek en de behandeling van aandoeningen van het oog en het visuele systeem. 

Dit beroep is al lang gereglementeerd. De orthoptie, die vandaag op de lijst van paramedische beroepen staat, werd voor het eerst gereglementeerd bij een koninklijk besluit van 24 november 1997. Dat koninklijk besluit werd op 7 juli 2017 vervangen door een nieuw koninklijk besluit. 

Tussen 2019 en 2024 heeft de Koning nog tweemaal geprobeerd het kader voor de paramedische oogzorg te hervormen. Beide pogingen werden door de Raad van State vernietigd, telkens wegens een gebrek in de raadpleging van de adviesorganen. 

De eerste hervorming, het koninklijk besluit van 27 februari 2019 betreffende het beroep van orthoptist-optometrist, beoogde de “oogzorg” in te stellen als één enkel paramedisch beroep, uitgeoefend onder de titel van “orthoptist-optometrist”, en hief het koninklijk besluit van 7 juli 2017 op. Dit was de eerste poging om het beroep van optometrist te reglementeren, ondernomen met het doel het tekort aan oogartsen en de steeds langere wachttijden op te vangen, waarbij dit nieuw gereglementeerde beroep werd samengevoegd met het reeds bestaande beroep van orthoptist.

Bij arrest nr. 251.846 van 14 oktober 2021 heeft de Raad van State dit koninklijk besluit vernietigd, op grond dat de Technische Commissie voor de Paramedische Beroepen (“TCPB”) en de Federale Raad voor de Paramedische Beroepen (“FRPB”) niet op geldige wijze waren geraadpleegd, en dat een overgangsmaatregel bestuurlijke bevoegdheden toekende aan private entiteiten zonder objectieve criteria of procedurele waarborgen. Ingevolge de volledige vernietiging van dit besluit verloor het koninklijk besluit van dezelfde datum, dat de orthoptie op de lijst van paramedische beroepen verving door de “oogzorg”, zijn bestaansreden, en werd het op zijn beurt door de Raad van State vernietigd (arrest nr. 257.630 van 13 oktober 2023).

De tweede hervorming nam het tegenovergestelde standpunt in. Aangezien de werkgroep “oogzorg” had benadrukt dat het dubbele beroep van “orthoptist-optometrist” nergens anders bestond, zag een nieuw koninklijk besluit van 7 oktober 2022 betreffende de beroepen van orthoptist en optometrist het licht. Het erkende beide beroepen afzonderlijk, elk met eigen erkenningsvoorwaarden, technische prestaties en toevertrouwde handelingen, en hief opnieuw het besluit van 2017 op, dat intussen weer in werking was getreden. Ook dit koninklijk besluit werd vernietigd, bij arrest nr. 261.003 van 11 oktober 2024. Het advies van de TCPB, een substantiële vormvereiste, was wel degelijk uitgebracht, maar via een elektronische stemming waaraan slechts vijf van de elf vertegenwoordigers van de paramedische beroepen hadden deelgenomen, zodat het aanwezigheidsquorum vereist door artikel 84 van de gecoördineerde wet van 10 mei 2015 betreffende de uitoefening van de gezondheidszorgberoepen niet was bereikt. Dit gebrek rechtvaardigde de vernietiging en liet de inhoudelijke vragen, zoals de verdeling van de handelingen tussen beide beroepen, onbeantwoord.

Als gevolg van deze vernietiging werd het beroep van orthoptist, aan de vooravond van de aanneming van het besluit van 29 september 2026, nog steeds geregeld door het koninklijk besluit van 7 juli 2017, met andere woorden precies de tekst die beide hervormingen wilden vervangen.

De thans bekendgemaakte tekst wijzigt dus dit kader: hij wordt de nieuwe referentienorm voor het beroep. 

2. Het koninklijk besluit van 29 september 2026: het einde van de optometrie? 

Het koninklijk besluit van 29 september 2026 betreffende het beroep van orthoptist heft dus het koninklijk besluit van 7 juli 2017 op, ook al neemt het de inhoud ervan grotendeels over. In werkelijkheid beperkt het zich in hoofdzaak tot het aanvullen ervan met de nieuwigheden van het besluit van 2022 voor zover die op de orthoptist betrekking hadden, en met enkele vernieuwingen inzake de aan de orthoptist toevertrouwde prestaties, de vereisten van vertrouwelijkheid rond de orthoptische handelingen en de relaties van de orthoptist met de commerciële actoren in de oogzorg.

Er moet ook worden onthouden dat het koninklijk besluit van 29 september 2026 uitsluitend aan het beroep van orthoptist is gewijd. En het minste wat men kan zeggen, is dat de waarnemer niet goed meer weet wat hij moet denken van het lot dat het beroep van optometrist beschoren zal zijn.

Dit beroep blijft vandaag formeel erkend als paramedisch beroep, zonder dat enige technische prestatie of toevertrouwde handeling aan de beoefenaar ervan wordt toegekend.

De gemachtigde van de minister, die hierover werd ondervraagd door de afdeling Wetgeving van de Raad van State voorafgaand aan haar advies nr. 79.653, laat de grootste twijfel bestaan over enige wil om dit beroep in de toekomst nog te organiseren, en laat de vraag open. In de overgangsbepalingen van het koninklijk besluit wordt weliswaar bepaald dat personen die onder het besluit van 2019 een opleiding tot orthoptist-optometrist hebben aangevat of een erkenning in die hoedanigheid hebben verkregen (artikelen 10 en 11), alsook personen die het recht hebben verkregen om als optometrist te werken (artikel 13), een erkenning als orthoptist kunnen aanvragen, in voorkomend geval na het slagen voor een aanvullende opleiding.

Zo vereffent de Koning het verleden.

Een bladzijde over de toekomst moet evenwel nog worden geschreven.