Financiële steun te verlenen aan de lidstaten en Europese bedrijven in geval van een Brexit zonder akkoord

Een Brexit zonder akkoord zal belangrijke gevolgen hebben op de economie, de arbeidsmarkt en de openbare financiën van de lidstaten die nauwe financiële en handelsbetrekkingen hebben met het Verenigd Koninkrijk.

De Europese Commissie heeft derhalve voorgesteld financiële steunmaatregelen te nemen om de gevolgen van het gebrek aan een akkoord te beperken in de meest getroffen domeinen en sectoren (in het bijzonder, de kleine en middelgrote ondernemingen met een aanzienlijke blootstelling op het Verenigd Koninkrijk en de overheidsdiensten van de lidstaten).

Deze maatregelen zullen verleend worden door het Solidareitsfonds van de Europese Unie, kortweg SFEU, opgericht in 2002 om EU-lidstaten en de toetredingslanden te ondersteunen in geval van grote natuurrampen zoals overstromingen, stormen, aardbevingen, enzovoort. Het SFEU kan worden ingezet op vraag van de betrokken lidstaat indien de natuurramp een voldoende omvang heeft om een interventie op Europees niveau te rechtvaardigen.

Het voorstel van de Commissie heeft tot doel het toepassingsgebied van het SFEU uit te breiden tot bepaalde soorten aanvullende overheidsuitgaven ingevolge van de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie zonder terugtrekkingsakkoord.

Daartoe publiceerde de Europese Commissie op 4 september 2019 haar voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2012/2002 van de Raad om financiële steun te verlenen aan lidstaten om de ernstige financiële lasten te dragen als gevolg van een terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Unie zonder akkoord.

1. Doelstellingen van het voorstel

Om de economie in dit verband te ondersteunen, zullen de lidstaten nieuwe staatssteunregelingen moeten instellen om bedrijven te ondersteunen bij het beheren van veranderingen of om maatregelen te nemen om de werkgelegenheid in stand te houden. De Commissie moedigt de lidstaten derhalve aan om gebruik te maken van de bestaande Europese rechtsgrondslagen waarin de Algemene Vrijstellingsverordening voorziet, waardoor een voorafgaande kennisgeving aan de Europese Commissie kan worden vermeden: steun voor de MKB-bedrijven, de-minimissteun, steun voor risicofinanciering, steun voor luchthavens en havens, enzovoort. In de meest problematische gevallen, kunnen de lidstaten, op basis van artikel 107, lid 2, onder b), VWEU, steunregelingen instellen in geval van een ernstige storing in de economie. Deze optie werd met name eerder gebruikt in het verband van de financiële en economische crisis van de jaren 2007-2008. Deze steunregelingen zullen bij de Commissie moeten worden aangemeld voordat zij worden uitgevoerd.

Bovendien zullen aanvullende openbare middelen ter beschikking moeten worden gesteld omwille van de toename van de overheidsuitgaven gegenereerd door een Brexit zonder akkoord, in het bijzonder op korte termijn, en door de negatieve gevolgen voor de overheidsdiensten van de lidstaten wegens de opzetting van aanvullende infrastructuur en de aanwerving van extra personeel in bepaalde gebieden, zoals de douane en de indirecte belastingen, de sanitaire en fytosanitaire controles.

2. Voorwaarden waaraan moet worden voldaan om financiële steun te ontvangen van het SFEU

Het SFEU is gebaseerd op het subsidiariteitsbeginsel, wat betekent dat deze steun alleen kan worden gebruikt als de lidstaat niet in staat is om een crisis aan te pakken en deze steun daadwerkelijk nodig heeft. In het geval van natuurrampen, is het steunbedrag beperkt tot de directe schade die een bepaalde drempel overschrijdt, namelijk een bedrag van directe schade van meer dan 0,6% van het bruto nationaal inkomen (BNI) of 3 miljard EUR (in prijzen van 2011). Het toepasbare bedrag is het laagste.

Dit criterium op basis van de berekening van directe schade is echter niet geschikt om de toegang tot het SFEU in geval van Brexit zonder akkoord te bepalen. De Commissie verwijst daarom naar de mogelijkheid om rekening te houden met de financiële lasten voor de begrotingen van de lidstaten die extra behoeften hebben voortvloeiend uit de Brexit en die rechtstreeks verband houden met deze terugtrekking zonder akkoord. Daarom stelt de Commissie voor om de drempel voor SFEU-interventies in te stellen op de helft van de drempel voor natuurrampen. Derhalve, kan de tussenkomst worden gevraagd indien de financiële last voor de lidstaat ofwel meer dan 1,5 miljard EUR in prijzen van 2011, ofwel meer dan 0,3% van het BNI van de lidstaat bedraagt. Deze uitgaven moeten door de lidstaat zelf worden bewezen, evenals het feit dat hun karakter rechtstreeks aan de Brexit kan worden toegeschreven.

Met betrekking tot de subsidiabele uitgaven, deze omvatten, op voorwaarde dat deze operaties verenigbaar zijn met de Europese wetgeving en staatssteunregels:

• de hulp die door de staten wordt gebruikt om bedrijven te ondersteunen die door de Brexit zijn getroffen, via staatssteun en aanvullende interventies om bestaande werkgelegenheid te vrijwaren;
• de extra personeels-, de uitrusting- en infrastructuurkosten die nodig zijn om te zorgen voor doeltreffende grens-, douane-, sanitaire en fytosanitaire controles; en
• de kosten die samenhangen met de voorbereiding en uitvoering van de acties ter verlichting van de financiële lasten, waaronder de kosten van onmisbare technische expertise.

De uitgaven die echter niet in aanmerking komen zijn:

• de uitgaven in verband met BTW;
• het verlies van inkomsten door een lidstaat; en
• de technische bijstand voor beheer, toezicht, voorlichting, communicatie, klachtenafhandeling, controle en audit die niet als onmisbaar worden beschouwd voor de uitvoering van het SFEU.

3. Bedrag toegewezen aan de steun en mogelijkheid tot voorschot voor de lidstaten

Wat het toegewezen bedrag betreft, aangezien het oorspronkelijk doel van het Fonds niet kan worden opzij gezet, zal maximaal 50% van het jaarlijkse beschikbare bedrag in 2019 en 2020 ter beschikking worden gesteld van de lidstaten om de financiële lasten als gevolg van de Brexit zonder akkoord te dekken. Dit maximaal bedrag zou 591,65 miljoen EUR bedragen. Bovendien, mag de verleende steun aan elke lidstaat die aan de subsidiabiliteitscriteria voldoet niet meer bedragen dan 5% van de financiële last die door deze laatste wordt gedragen.

De Commissie voorziet ook om het niveau van de voorschotten te verhogen in geval van rampen, zowel natuurrampen als rampen die rechtstreeks toe te schrijven zijn aan de Brexit. Dit zal de duur van de procedure verkorten en de betaling van de steun versnellen. Het niveau van het voorschot zou derhalve 25% bedragen van de aan de lidstaat toegewezen bijdrage met een maximum van 100 miljoen EUR.

4. De te volgen procedure om in aanmerking te komen voor de steun

Om een gelijke behandeling te waarborgen, voorziet de Commissie in één enkele vervaldatum, namelijk 30 april 2020, die van toepassing is op alle lidstaten om hun aanvragen voor financiële bijdrage in te dienen zonder enige mogelijkheid om deze uit te breiden voor extra uitgaven. Wat de subsidiabele uitgaven betreft, mogen alleen een deel van de extra overheidsuitgaven die rechtstreeks zijn veroorzaakt door de terugtrekking zonder akkoord gegenereerd tussen de datum van terugtrekking zonder akkoord en 31 december 2020 aan de Commissie worden toegezonden. De aanvraag moet volgende informatie omvatten:

• de relevante informatie over de financiële last van de lidstaat;
• een beschrijving van de overheidsmaatregelen naar aanleiding van de terugtrekking zonder akkoord (met inbegrip van de nettokosten tot 31 december 2020 en de redenen waarom deze maatregelen niet door middel van paraatheidsmaatregelen konden worden vermeden); en
• de rechtvaardiging van het rechtstreekse gevolg van een Brexit zonder akkoord.

Ten slotte, zullen dezelfde regels betreffende risicobeheer, monitoring, informatie en communicatie, klachtenregeling, controle en audit van toepassing op de natuurrampen vallend onder het SFEU moeten worden gevolgd evenals de andere bepalingen van het EU-recht aangezien de aard van de overheidsuitgaven.

Om meer duidelijkheid te garanderen, ontwikkelt de Commissie richtsnoeren betreffende de effectieve toegangsregelingen en de uitvoering daarvan. Richtsnoeren voor natuurrampen zijn beschikbaar op de website van de Commissie en bieden al een overzicht van de elementen die moeten worden meegedeeld en het te leveren bewijsmateriaal.1

Dit voorstel moet nu door het Parlement en de Raad worden onderzocht en goedgekeurd.

Het voorstel is online beschikbaar via volgende link (Nederlandstalige versie):

https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2019/NL/COM-2019-399-F1-NL-MAIN-PART-1.PDF

1. https://ec.europa.eu/regional_policy/index.cfm/nl/funding/solidarity-fund/#1