Uitleg van de bestemming in een splitsingsakte. Wenk onder Hof Arnhem-Leeuwarden, 10-03-2026
Bevestig dat u een mens bent om de audio te starten.
Handelt appellant, die het appartement heeft verhuurd, in strijd met artikel 25 lid 1 van de splitsingsakte doordat de huurder een afhaal- en bezorgrestaurant exploiteert?
Wenk in RN 2026/48, ECLI:NL:GHARL:2026:1467
De onderhavige uitspraak illustreert het belang van een zorgvuldige formulering van de bestemmingsclausule in de splitsingsakte en de wisselwerking tussen het privaatrechtelijke en het publiekrechtelijke kader bij het gebruik van appartementsrechten.
Voor het gebruik van een appartementsrecht zijn zowel het privaatrechtelijke kader als het publiekrechtelijke kader immers bepalend. Het privaatrechtelijke kader wordt gevormd door de bestemming zoals vastgelegd in de splitsingsakte en het daarin opgenomen of van toepassing verklaarde splitsingsreglement. Maar ook bijvoorbeeld een bestemming in erfpachtvoorwaarden kan van belang zijn indien een erfpachtrecht in de splitsing in appartementsrechten wordt betrokken. Het publiekrechtelijke kader wordt gevormd door het omgevingsplan, dat bepaalt welk gebruik op een bepaalde locatie planologisch is toegestaan. Beide kaders functioneren zelfstandig naast elkaar: een publiekrechtelijk toegestaan gebruik is niet automatisch privaatrechtelijk geoorloofd, en omgekeerd geeft een privaatrechtelijk ruime bestemming in de splitsingsakte geen vrijbrief indien het omgevingsplan dat gebruik niet toelaat. In de onderhavige zaak oordeelde het hof dat het gebruik van het appartementsrecht als afhaal- en bezorgrestaurant in strijd was met artikel 25 van de splitsingsakte, waarin het betreffende appartement de bestemming kantoor/winkelruimte had en horeca-achtig gebruik uitdrukkelijk was uitgesloten. Het feit dat een dergelijk gebruik publiekrechtelijk eventueel toelaatbaar zou kunnen zijn, deed daaraan niet af. De privaatrechtelijke bestemmingsclausule in de splitsingsakte was doorslaggevend.
De praktijk leert dat nieuwe (gewenste) vormen van gebruik van een appartementsrecht regelmatig op gespannen voet staan met de in de splitsingsakte neergelegde bestemming. In het kader van bijvoorbeeld flitsbezorging hebben verschillende gemeenten inmiddels specifiek beleid ontwikkeld, terwijl de discussie rondom Airbnb eerder al heeft geleid tot aanscherping van splitsingsreglementen in de notariële praktijk. Het hof hanteerde in deze zaak bij de uitleg van de splitsingsakte de objectieve uitlegmaatstaf: het komt aan op de in de splitsingsakte tot uitdrukking gebrachte bedoeling van degenen die tot splitsing zijn overgegaan, af te leiden uit de bewoordingen van de akte bezien in het licht van de gehele inhoud daarvan. Dit onderstreept dat de formulering van de bestemming in de akte beslissend is voor de reikwijdte van het toegestane gebruik. Voor de notariële praktijk betekent dit dat de notaris die betrokken is bij het opstellen van een akte van splitsing er goed aan doet de bestemming nauwkeurig en - waar dat wenselijk is - ruim dan wel restrictief te formuleren, zodat voor alle betrokkenen (ook latere verkrijgers) uit de akte kenbaar is welk gebruik wel en niet is toegestaan. Indien sprake is van commerciële ruimten of winkelruimten verdient het aanbeveling om vormen van gebruik die naar aard en impact afwijken van regulier winkelgebruik - zoals bijvoorbeeld horeca - uitdrukkelijk in de splitsingsakte uit te sluiten dan wel toe te staan. De notaris dient partijen hierop te wijzen en hen te adviseren om bewust na te denken over de gewenste reikwijdte van de bestemming op basis van huidige en mogelijk toekomstig gebruik. Het verdient daarbij aanbeveling om de bestemming in het splitsingsreglement te laten aansluiten op de publiekrechtelijke bestemming volgens het omgevingsplan, zodat het privaatrechtelijke en het publiekrechtelijke kader op elkaar zijn afgestemd en latere discussies worden voorkomen.
Indien het (voorgenomen) gebruik van een appartementsrecht niet overeenstemt met de bestemming zoals omschreven in de splitsingsakte, zal een wijziging van de akte van splitsing benodigd zijn. Op grond van artikel 5:139 lid 1 BW is de hoofdregel dat alle appartementseigenaars aan de wijziging dienen mee te werken en dat tevens toestemming nodig is van eventuele hypotheekhouders en overige beperkt gerechtigden. Artikel 5:139 lid 2 BW biedt een alternatieve route: wijziging kan ook plaatsvinden door het bestuur van de vereniging van eigenaars, mits daaraan een vergaderingsbesluit ten grondslag ligt dat is genomen met een meerderheid van ten minste vier vijfden van het aantal stemmen dat aan de appartementseigenaars toekomt, of met een zodanig grotere meerderheid als in de akte is bepaald. Daarnaast is in dat geval toestemming vereist van beperkt gerechtigden.
Jasper Kampherbeek en Mariëlle de Blok zijn redactioneel medewerker van het tijdschrift Rechtspraak Notariaat (RN).