Update Wet bescherming klokkenluiders: aandachtspunten voor werkgevers

In de eerste helft van 2025 heeft de Minister van Binnenlandse Zaken zich beziggehouden met diverse thema's binnen het klokkenluidersdossier, met als doel het huidige stelsel te versterken. Er wordt onder meer gewerkt aan de uitbreiding van de toezicht- en sanctiebevoegdheden van het Huis voor Klokkenluiders en het wettelijk faciliteren van anoniem melden. Daarnaast is het verbeteren van de ondersteuning van klokkenluiders, onder andere door de mogelijke oprichting van een nieuw fonds, onderwerp van discussie geweest. Op 10 juli 2025 heeft de Minister de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang en aangegeven dat er een wetsvoorstel in voorbereiding is om verschillende punten nader uit te werken.

Uit de praktijk kwamen verschillende signalen dat veel potentiële klokkenluiders een hoge drempel ervaren om misstanden te melden, bijvoorbeeld door angst voor represailles of benadeling op de werkvloer. Een verplichting voor de werkgever om te voorzien in de mogelijkheid om anoniem te melden wordt in de praktijk en politiek gezien als een belangrijke manier om deze drempel te verlagen. Aanvankelijk was bedoeld om verschillende eisen voor het inrichten van een anonieme meldprocedure door werkgevers vast te leggen in lagere regelgeving. De minister heeft echter geïnformeerd dat vanwege de zorgen over de praktische uitvoerbaarheid en regeldruk voor werkgevers om een dergelijke meldprocedure in te stellen en een functionaris aan te wijzen, er is besloten deze nadere eisen direct in de wet op te nemen via het toekomstige wetsvoorstel.

Het Huis voor Klokkenluiders is een onafhankelijk bestuursorgaan en heeft momenteel vooral een adviserende en onderzoekende rol. Uit evaluaties blijkt dat het Huis voor Klokkenluiders onvoldoende bevoegdheden heeft om daadwerkelijk te handhaven als werkgevers hun verplichtingen niet nakomen, bijvoorbeeld bij het ontbreken van een interne meldprocedure of bij benadeling van melders. De minister heeft laten weten ook dit onderwerp mee te nemen in het wetsvoorstel en daarmee het Huis meer toezicht- en handhavingsbevoegdheden te geven. Deze verwachting is dat deze bevoegdheden met name ingezet zullen worden ten aanzien de interne meldprocedure en de informatieplicht van werkgevers. Er zal worden geëvalueerd of de kosteloze juridische bijstand toereikend is voor de behandeling van klachten over benadeling door werkgevers.

In Nederland is er geen apart fonds voor de ondersteuning van klokkenluiders. De discussie over het instellen van een dergelijk fonds kwam op de agenda naar aanleiding van signalen uit de praktijk waarin werd benadrukt dat klokkenluiders vaak te maken krijgen met ingrijpende psychosociale en juridische problemen en dat laagdrempelige, onafhankelijke ondersteuning noodzakelijk is om de drempel tot melden te verlagen.

Sinds 2022 kunnen klokkenluiders voor psychosociale hulp terecht bij Slachtofferhulp Nederland en sinds 2024 is gratis juridische bijstand beschikbaar via de Raad voor Rechtsbijstand, beide gefinancierd uit de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Omdat deze voorzieningen nu al bestaan en in de praktijk positief worden ervaren, heeft de minister laten weten dat op dit moment niet wordt overwogen om een apart fonds in te stellen of aanvullende opties mee te nemen in het komende wetsvoorstel. Eerst worden de uitkomsten van de evaluaties van deze bestaande ondersteuning in 2026 afgewacht.

In oktober 2024 liet het Hof Den Bosch zich uit over een kwestie waarbij een klokkenluider ontslag op staande voet had gekregen. Het hof bevestigt dat werknemers die als klokkenluider melding maken van ernstige misstanden in de zorg, bescherming genieten onder de Wbk, zelfs als zij daarbij privacyregels overtreden. Het ontslag op staande voet was onterecht, mede door het falen van de werkgever om de interne klokkenluidersregeling correct toe te passen. Deze uitspraak onderstreept het belang van een zorgvuldige omgang van klokkenluidersmeldingen in de bescherming van melders tegen represailles.

Interessant is ook een recente uitspraak (februari 2025) van de rechtbank Midden-Nederland ten aanzien van een klokkenluider die misstanden had geconstateerd bij de publieke omroep. Bekend is dat vervolgens een extern bureau onderzoek heeft gedaan naar de misstanden, onder meer naar de leiderschapsstijl van de directeur. De directeur stapte later op. De klokkenluider startte een kort geding en eiste onder meer publicatie van het rapport op de website van de omroep, het recht om alle stukken te delen met derden en een voorschot van EURO 50.000 voor juridische kosten. De klokkenluider beriep zich op haar positie als voormalig medewerker, journaliste en klokkenluider. De voorzieningenrechter wees de vorderingen af. Er bestaat geen wettelijke grondslag voor verplichte publicatie van het rapport of op het delen van alle bescheiden. Ook het beroep op de Gedragscode en de Wbk biedt daarvoor geen basis. De rechter oordeelde dat openbaarmaking de vertrouwelijkheid zou schenden en toekomstige medewerking aan onderzoeken zou kunnen belemmeren. Daarom werd het verzoek afgewezen.

De Wet bescherming klokkenluiders vraagt van werkgevers om hun beleid en procedures goed op orde te hebben en alert te blijven op nieuwe verplichtingen. Dit kan in de praktijk tot veel vragen leiden, bijvoorbeeld over de inrichting van een interne meldprocedure, het waarborgen van anonimiteit, of de omgang met meldingen en melders. 

Ons team volgt de ontwikkelingen rondom de Wet bescherming klokkenluiders en aanverwante regelgeving nauwlettend. Heeft u vragen over de praktische invulling van uw verplichtingen, of wilt u weten wat de laatste stand van zaken is? Neem gerust contact met ons op. Wij denken graag met u mee en helpen u om uw organisatie compliant en toekomstbestendig in te richten.

Wilt u meer weten of van gedachten wisselen over de Wet bescherming klokkenluiders? Neem dan contact met ons op, wij gaan graag met u in gesprek.