PPI: de nieuwe pensioenuitvoerder!

Met ingang van 1 januari 2011 kan een zogenaamde premiepensioeninstelling, kortweg: "PPI", worden opgericht. Een nieuw soort pensioenuitvoerder, die een plaats heeft gekregen naast de traditionele pensioenuitvoerders, zoals pensioenfondsen en verzekeraars. In vergelijking daarmee moet de PPI het eenvoudiger en voordeliger alternatief worden. Op termijn zou het mogelijk zelfs de populairste soort pensioenuitvoerder kunnen worden.

Wat is een PPI?
Om uit te leggen wat een PPI is, moet eerst iets gezegd worden over de functies die een pensioenfonds vervult. Een pensioenfonds is een tamelijk complexe financiële onderneming. Maar voor de vergelijking met de PPI zijn vooral twee kernfuncties van een fonds van belang. Men zou die de "spaarpotfunctie" en de "risicofunctie" kunnen noemen. De spaarpotfunctie vervult het fonds in de opbouwfase, zijnde de gehele periode waarin voor een werknemer pensioenpremies worden afgedragen. Het pensioenfonds neemt die premies in ontvangst en probeert die zo goed mogelijk te beleggen. Zodra de pensioengerechtigde leeftijd wordt bereikt, eindigt de spaarpotfunctie en wordt het opgebouwde kapitaal gebruikt voor het verschaffen van een ouderdomspensioen. De risicofunctie, die men ook wel kan zien als de verzekeringsfunctie, vormt een aanvulling op de spaarpotfunctie. Die risicofunctie houdt in dat het fonds ook nog bepaalde risico's voor haar rekening neemt. Zo zal het vaak ook een uitkering verschaffen bij arbeidsongeschiktheid of voortijdig overlijden, ook als daarvoor geen geld was bijeengespaard. Daarnaast draagt het fonds ook het zogeheten "langlevenrisico". Dat is de kans dat men juist langer blijft leven dan waarvoor geld opzij is gezet. Verder kan er ook sprake zijn van garantierisico's die het fonds draagt. Zoals wanneer het fonds in de opbouwfase garandeert dat het uiteindelijke pensioen minimaal een bepaalde omvang zal hebben. Bij uitkeringsovereenkomsten, zoals middelloonregelingen, is dat bijvoorbeeld altijd het geval. Het belangrijkste kenmerk van de PPI is nu, dat de PPI de risicofunctie niet mag vervullen. Voor die zaken moeten aparte contracten met verzekeraars worden afgesloten. De PPI vervult aldus uitsluitend de spaarpotfunctie. Opzet en inrichting van de PPI kunnen daardoor veel eenvoudiger worden vormgegeven.

Wie kan een PPI gebruiken?
De PPI is een Nederlandse uitwerking van de Europese Pensioenfondsenrichtlijn. Het oogmerk van die richtlijn was het mogelijk maken van grensoverschrijdende activiteiten van pensioenuitvoerders. De PPI is dan ook primair daarvoor bedoeld. Ze kan bij uitstek worden ingezet als een internationaal opererende pensioenuitvoerder, met name voor multinationale ondernemingen. De PPI neemt dan de rol over van de lokale pensioenuitvoerders, in alle lidstaten waarin de multinational actief is.

De tweede toepassing is die van een louter op Nederland gerichte pensioenuitvoerder. Een dergelijke PPI kan in beginsel door iedereen worden opgericht. De PPI zal vooral aantrekkelijk zijn voor werkgevers die (mede) een beschikbare premieregeling aanbieden aan hun werknemers. Die groep werkgevers ervaart nogal eens, dat men weinig inzicht heeft in wat er gebeurt met alle betaalde premies. Een overstap naar een PPI zou op dit vlak het nodige kunnen verbeteren. Zo'n overstap bewerkstelligt een heldere splitsing tussen het deel van de premies dat opgaat aan de risicofunctie en het overige deel daarvan. Dat overige deel van de betaalde premies wordt vervolgens beheerd door de PPI, waar de werkgever nauw bij betrokken is. Op die manier verkrijgt deze meer inzicht en controle ten aanzien van besteding en rendement van de premies.

Op termijn zou de PPI ook voor pensioenfondsen een optie kunnen zijn. Veel fondsen overwegen liquidatie, omdat de toepasselijke eisen steeds zwaarder worden. In een dergelijk traject zou de PPI mogelijk de spreekwoordelijke "gulden middenweg" kunnen vormen. Minder zware eisen, maar wel lagere kosten en meer controle en transparantie, dan wanneer alles overgaat naar een verzekeraar.

Wat verzorgt de PPI?
Zoals gezegd vervult de PPI slechts de spaarpotfunctie. Uitsluitend het bijeenbrengen van het pensioenkapitaal in de opbouwfase wordt door haar verzorgd. Verder biedt een PPI alleen een beschikbare-premieregeling ("defined contribution") aan. Anders zou ze garantierisico's op zich nemen. De overige taken van een pensioenuitvoerder verzorgt ze in beginsel wel. Maar ook daarvan kan ze nog relatief veel uitbesteden. Alleen haar kerntaken dient zij zelf te vervullen.

Opzet en inrichting van de PPI
Omdat het takenpakket beperkt is, gelden beduidend minder eisen. De kapitaalseisen zijn lichter en er is geen vereiste dekkingsgraad. De principes voor goed pensioenfondsbestuur gelden slechts ten dele. Verder heeft de PPI vooral verwantschap met een beleggingsinstelling. Een vergunning van DNB is vereist. Ook gelden algemene vereisten ten aanzien van zaken als interne bedrijfsvoering, deskundigheid, eigen vermogen en een professioneel bestuur. Het bestuur kan verder naar eigen inzicht worden vormgegeven. Een PPI mag ook meerdere pensioenregelingen uitvoeren. Behalve in de traditionele vorm van een stichting, kan de PPI ook worden ondergebracht in een N.V., B.V. of in een Europese Vennootschap.