Uitspraak Raad van State: mededingingsnorm geldt ook voor begrotingssubsidies

Op 23 juli 2025 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State ( "Raad van State") een belangrijke uitspraak gedaan over het verstrekken van begrotingssubsidies door de gemeente Peel en Maas aan Stichting Vorkmeer. De kern van deze uitspraak is dat ook bij het toekennen van begrotingssubsidies de regels voor eerlijke mededinging gelden. Begrotingssubsidies zijn subsidies waarbij de subsidieontvanger en het bedrag wat maximaal als subsidie verleend kan worden expliciet op de begroting van het bestuursorgaan staat. Een begrotingssubsidie kan zowel een project- als een boekjaarsubsidie zijn. Overheden moeten dus transparant en eerlijk handelen bij het toekennen van een begrotingssubsidie, vooral als er meerdere partijen zijn die voor de subsidie in aanmerking kunnen komen.

Achtergrond van de zaak

De gemeente Peel en Maas ontving van het Rijk geld om lokaal beleid op het gebied van sport, gezondheid en cultuur te stimuleren. Met deze middelen werden zogenoemde combinatiefunctionarissen aangesteld. Sinds 2019 trad Stichting Vorkmeer op als werkgever van deze functionarissen en ontving daarvoor jaarlijks een subsidie. Negen B.V., een andere organisatie die vergelijkbare activiteiten uitvoert en eerder opdrachten voor de gemeente had gedaan, wilde ook in aanmerking komen voor deze subsidie. Toch besloot de gemeente om de subsidie van ruim €265.000 per jaar opnieuw aan Vorkmeer toe te kennen, zonder een openbare en transparante procedure te volgen. Negen B.V. maakte bezwaar en vond dat het gelijkheidsbeginsel was geschonden, omdat er geen eerlijke kans was om mee te dingen naar de subsidie.

Oordeel van de Raad van State

De Raad van State oordeelde dat begrotingssubsidies onder de regels voor de verdeling van schaarse rechten vallen. Dit betekent dat als er meerdere potentiële gegadigden zijn voor dezelfde subsidie, de overheid verplicht is om alle partijen een eerlijke kans te geven. Alleen als vooraf vaststaat, of redelijkerwijs mag worden aangenomen, dat er op basis van objectieve en toetsbare criteria slechts één serieuze gegadigde is, mag de overheid afzien van een openbare procedure. In dat geval moet het voornemen om de subsidie te verlenen tijdig en openbaar bekend worden gemaakt, inclusief een duidelijke motivering waarom er maar één serieuze gegadigde is.

In deze zaak had de gemeente Peel en Maas dit niet gedaan. Het voornemen om de subsidie aan Vorkmeer te verlenen was niet op de juiste manier openbaar gemaakt. Bovenal was niet goed gemotiveerd waarom Vorkmeer de enige serieuze gegadigde zou zijn. Daarom vernietigde de Afdeling het subsidiebesluit en droeg de gemeente op om vóór 1 januari 2026 een nieuw besluit te nemen. Tot die tijd blijft de subsidie aan Vorkmeer van kracht om de continuïteit van de activiteiten te waarborgen.

Richtlijnen voor de toekomst

De Raad van State geeft in haar uitspraak ook aan hoe overheden in de toekomst met dit soort situaties moeten omgaan. Een subsidieverstrekker moet haar voornemen om een begrotingssubsidie te verlenen minimaal acht weken van tevoren bekendmaken. In deze publicatie moet duidelijk worden uitgelegd waarom er volgens de overheid slechts één serieuze gegadigde is. Als er toch bezwaren komen, moet de overheid in het uiteindelijke besluit goed motiveren waarom de subsidie aan deze partij wordt toegekend.

Samenloop met eerdere jurisprudentie

Opvallend is dat de Raad van State in deze uitspraak zowel bestuursrechtelijke als privaatrechtelijke jurisprudentie aanhaalt. Zowel de Speelautomatenhal Vlaardingen- en Geobox-uitspraken als de Didam-arresten van de Hoge Raad zijn gebaseerd op het gelijkheidsbeginsel. Dit beginsel schrijft voor dat overheden bij de verdeling van schaarse rechten of middelen altijd op een transparante en eerlijke manier mededingingsruimte moeten bieden aan alle geïnteresseerden.

Gevolgen voor de praktijk

Voor de meeste wettelijke subsidies geldt een subsidieplafond en zijn de voorwaarden voor toekenning duidelijk vastgelegd. Bij begrotingssubsidies is dat vaak niet het geval. Toch moeten ook bij deze subsidies de regels voor eerlijke mededinging worden gevolgd. Alleen als vooraf duidelijk is dat er maar één serieuze gegadigde is, mag de overheid hiervan afwijken, mits dit goed wordt gemotiveerd en tijdig openbaar wordt gemaakt.

Deze uitspraak betekent dat overheden bij het verstrekken van schaarse rechten, zoals subsidies, extra alert moeten zijn. Als een subsidie zonder openbare procedure aan één partij wordt toegekend, moet vooraf duidelijk zijn op basis van welke objectieve en toetsbare criteria dit gebeurt.

Contact

Heeft u vragen over deze uitspraak of de gevolgen ervan voor uw organisatie? Neem gerust contact met ons op. Wij denken graag met u mee.