Eén illegale medewerker, meerdere boetes: de risico's van ketenaansprakelijkheid

De hulp in de bedrijfskantine. De schoonmaker die 's avonds het pand betreedt via het schoonmaakbedrijf. Weet u exact wie zij zijn, en of zij mogen werken in Nederland? Onder de Wet arbeid vreemdelingen (Wav) maakt het niet uit of iemand bij u op de loonlijst staat. Wie feitelijk werk verricht voor uw organisatie, valt onder uw verantwoordelijkheid. Dat geldt voor eigen personeel, maar net zo goed voor uitzendkrachten, zzp’ers en medewerkers van ketenpartners zoals cateraars, beveiligingsbedrijven of onderaannemers. 

De Nederlandse Arbeidsinspectie handhaaft ook in 2026 streng op overtredingen van de Wet arbeid vreemdelingen. Recente zaken laten zien dat de financiële gevolgen aanzienlijk zijn. Zo kreeg onlangs een platform voor freelancers €66.000 aan boetes opgelegd wegens overtredingen van de Wav, omdat buitenlandse arbeidskrachten werden ingezet terwijl zij niet in Nederland mochten werken. Ook negen inlenende bedrijven ontvingen boetes van in totaal €80.500. In een andere zaak dit jaar bleef een boete van €28.500 voor een schoonmaakbedrijf in stand, omdat onvoldoende was gecontroleerd of ingeleende arbeidskrachten over de juiste documenten beschikten.

Deze voorbeelden benadrukken een belangrijk kenmerk van de Wav: niet alleen de formele werkgever loopt risico. Ook opdrachtgevers, aannemers, inleners en andere partijen in de keten kunnen als werkgever worden aangemerkt en een boete krijgen, zelfs wanneer zij de betrokken arbeidskracht niet zelf in dienst hebben. In dit artikel bespreken wij hoe het Wav-stelsel werkt en welke maatregelen zijn te nemen om risico's te beperken.

Het Wav-systeem in vogelvlucht

De Wav verbiedt werkgevers om arbeidskrachten met een nationaliteit van buiten de Europese Economische Ruimte (EER) en Zwitserland arbeid te laten verrichten in Nederland zonder de vereiste vergunning. Iedereen die feitelijk arbeid laat verrichten, kan als werkgever worden aangemerkt. Een arbeidsovereenkomst is daarvoor niet vereist.

Voor bepaalde categorieën gelden uitzonderingen, zoals kennismigranten, specifieke groepen zelfstandigen en bepaalde intra-company transfers.

De financiële risico's zijn aanzienlijk: momenteel is de startboete voor bedrijven  €6.000 per illegaal tewerkgestelde werknemer. Afhankelijk van de ernst van de overtreding en de mate van verwijtbaarheid kan dit bedrag verder oplopen tot €11.250 per overtreding. Bij herhaalde overtredingen binnen vijf jaar kunnen boetes bovendien met 50%, 100% of zelfs 200% worden verhoogd. Los van de financiële gevolgen kan een overtreding ook de mogelijkheden beperken om medewerkers van buiten de EER en Zwitserland aan te trekken.

Ketenaansprakelijkheid: waarom ook ú risico loopt

Het ruime werkgeversbegrip leidt ertoe dat meerdere partijen binnen één arbeidsrelatie tegelijk als werkgever kunnen worden aangemerkt. In de praktijk kunnen daardoor ook ketenpartners voor dezelfde overtreding afzonderlijk worden beboet.

Een beroep op onbekendheid met de feitelijke inzet van arbeidskrachten biedt daarbij weinig bescherming. De Nederlandse Arbeidsinspectie verwacht van partijen in de keten dat zij actief controleren of werkzaamheden rechtmatig worden verricht. Dat betekent onder meer dat vooraf moet worden vastgesteld wie de werkzaamheden verricht, of de juiste werk- en verblijfsdocumenten aanwezig zijn en of hierover duidelijke afspraken met ketenpartners zijn gemaakt. Die afspraken moeten niet alleen op papier bestaan, maar ook aantoonbaar worden nageleefd.

Hoe beperkt u de risico's?

Controleer identiteit en documenten: Organisaties hebben een verificatieplicht, bewaarplicht en zorgplicht. Controleer vóór aanvang van de werkzaamheden de echtheid en geldigheid van identiteitsdocumenten, bewaar een kopie volgens de wettelijke eisen en zorg ervoor dat medewerkers zich tijdens het werk kunnen identificeren.

Contractuele afspraken: Leg vast dat verdere uitbesteding alleen met voorafgaande toestemming is toegestaan, dat relevante documenten worden verstrekt en dat ketenpartners instaan voor naleving van de Wav. Een Wav-vrijwaringsclausule voorkomt geen boete, maar kan wel van belang zijn voor het verhalen van schade.

Bij inlening: Het inschakelen van een NEN-gecertificeerd uitzendbureau en samenwerking met SNA-geregistreerde ondernemingen kunnen bijdragen aan een zorgvuldig inleenproces en een rol spelen bij de beoordeling van de verwijtbaarheid.

Arbeidsovereenkomst: Bij vergunningsplichtige medewerkers kan het verstandig zijn een opschortende voorwaarde op te nemen totdat de vereiste vergunning is verleend en een ontbindende voorwaarde voor het geval deze vervalt.

Controle op de werkvloer: Voer periodiek en onaangekondigd controles uit om vast te stellen wie feitelijk werkzaam zijn. Vertrouw daarbij niet uitsluitend op informatie van ketenpartners.

Meldplicht: Bij bepaalde uitzonderingscategorieën – zoals Oekraïense vluchtelingen of zelfstandigen in aangewezen sectoren – geldt weliswaar geen vergunningsplicht, maar wél een meldplicht bij het UWV. Controleer altijd of een melding vereist is.

Na een overtreding: adequate maatregelen kunnen de boete verlagen. Adequate maatregelen om herhaling te voorkomen kunnen leiden tot een boeteverlaging van 12,5%. Leg deze maatregelen goed vast zodat zij in een bezwaarprocedure kunnen worden aangetoond. Bij een eerste overtreding waarbij maximaal vijf vreemdelingen betrokken zijn, kan in bepaalde gevallen worden volstaan met een schriftelijke waarschuwing.

Conclusie

De Wav kent een ruime werkgeversdefinitie en een vergaande vorm van ketenaansprakelijkheid. Eén illegaal tewerkgestelde arbeidskracht kan daardoor leiden tot meerdere boetes binnen dezelfde keten. Organisaties doen er daarom goed aan niet alleen hun eigen personeelsdossiers op orde te hebben, maar ook actief toezicht te houden op ingehuurde arbeidskrachten en ketenpartners. Een zorgvuldig identificatiebeleid, duidelijke contractuele afspraken en regelmatige controles kunnen het verschil maken tussen compliance en een kostbare boete.

CMS adviseert veelvuldig over Wav-verplichtingen, controles door de Nederlandse Arbeidsinspectie en de inrichting van effectieve compliance-processen. Heeft u vragen over uw huidige werkwijze of de inzet van buitenlandse arbeidskrachten? Neem dan gerust contact op.