Voorbeeld van een seriematige systematiek
Ter illustratie
Zoals hiervoor geschetst, kent de seriematige aanpak tal van mogelijke uitwerkingen en verschijningsvormen. Afhankelijk van de scope, de schaalgrootte, de raming, de (beleids)doelstellingen, de benodigde werkzaamheden en de samenstelling van de serie van objecten, kan de samenwerking tussen opdrachtgever(s) en opdrachtnemer(s) een andere vorm aannemen. Een aantal denkbare samenwerkingsvormen is:
- een langjarige samenwerkingsrelatie tussen opdrachtgever(s) en opdrachtnemer (of samenwerkingsverband van opdrachtnemers), waarbij de opdrachtnemer in uitganspunt integraal verantwoordelijk is voor (uit)ontwerpen, de toeleveringsketen en realisatie;
- een langjarige samenwerkingsrelatie tussen opdrachtgever(s) en verschillende individuele opdrachtnemers in de vorm van een (bouw)team dat samenwerkt van inspectie, onderzoek, ontwerp, toelevering, tot realisatie;
- een langjarige samenwerkingsrelatie tussen opdrachtgever(s) en een leverancier waarvan het product in een separate aannemingsovereenkomst wordt ingebracht als directielevering;
- een langjarige samenwerkingsrelatie tussen samenwerkingsverband van opdrachtnemers) op basis van 'Asset as a Service'.
Het lijkt ons tot slot goed aan de hand van een breed toepasbare systematiek te schetsen hoe de seriematige aanpak contractueel vorm kan krijgen.
Contractuele structuur
In ons voorbeeld gaan wij uit van een langjarige relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer voor het vernieuwen van een serie bruggen op basis van een raamovereenkomst, met een nadere overeenkomst per te vernieuwen brug. Het aangaan van de raamovereenkomst wordt direct opgevolgd door het aangaan van een eerste nadere overeenkomst, gericht op het overleggen over en in gezamenlijkheid bepalen van de optimale programmering van de serie.
De serie wordt gestart met het eerste object, dat al dan niet door de opdrachtgever wordt aangewezen of gezamenlijk wordt bepaald in het programmeringsoverleg. Op het moment dat het eerste object uit de serie tijdig en conform de voorwaarden van de nadere overeenkomst wordt gerealiseerd, wordt het tweede object uit de serie aan de opdrachtnemer opgedragen. Zodra het tweede object eveneens tijdig conform de voorwaarden van de nadere overeenkomst wordt gerealiseerd, volgt het derde object, enzovoorts. De gevolgtijdigheid laat ruimte voor het leereffect binnen de serie voor de opdrachtnemer en laat ruimte voor de tussentijdse monitoring op de doelstellingen door de opdrachtgever.
De nadere overeenkomst per brug wordt gefaseerd. Fase 1 is erop gericht het object (nader) te inventariseren en eventueel de opdrachtgever varianten met prijsindicaties voor te leggen. In fase 2 kunnen vervolgens weloverwogen ontwerpkeuzes worden gemaakt leidend tot (finale) prijsvorming voor de uitvoering. In fase 3 volgt de uitvoering op basis van een dan (in beginsel) vaste prijs. De contractstructuur laat zich als volgt illustreren:
Goed denkbaar is dat onder de raamovereenkomst ook andere nadere overeenkomsten worden gesloten ten behoeve van de serie, bijvoorbeeld voor het gedurende de realisatie van de serie verzorgen van spoedherstel op de objecten in het geval van schade en calamiteiten. Dit kan efficiënt zijn, aangezien de opdrachtnemer zich toch nabij de objecten bevind. Daarnaast draagt het bij aan zijn inzicht in de te realiseren vernieuwing.
Continuïteit, positieve prikkels en gezonde samenwerkingsrelatie
Omdat de seriematige aanpak uitvoeringefficiëntie en investeren, inleren en innoveren beoogt, ligt voor de hand de raamovereenkomst aan te gaan met één opdrachtnemer. Zou de raamovereenkomst met meerdere opdrachtnemer worden aangegaan en zouden de nadere opdrachten in concurrentie worden gesteld, zou de scope-onzekerheid voor de verschillende opdrachtnemers deze doelstellingen direct weer ondermijnen. Op basis van die onzekerheid kan immers niet worden geïnvesteerd, geleerd en geïnnoveerd.
Alle nadere overeenkomsten moeten worden gegund binnen de looptijd van de raamovereenkomst. Hierin is een prikkel gelegen voor de opdrachtnemer om de serie voortvarend te realiseren. Immers, loopt hij uit de tijd, kan de volledige serie hem niet meer worden gegund. Die prikkel kan positief worden versterkt, door objecten aan de serie toe te voegen indien de behaalde efficiënte en versnelling daar ruimte voor laat. Anders gesteld: door te versnellen en goed te presteren, kan een opdrachtnemer een object 'bijverdienen'. Dit moet, zoals eerder toegelicht, dan wel op voorhand in de scope en raming zijn voorzien.
De langjarige samenwerking die opdrachtnemer en opdrachtgever aangaan, is gericht op een gezonde samenwerking met een evenwichtige risicoverdeling, nadere prijsvorming en positieve prikkels. Daartoe is benodigd dat, ingeval de opdrachtnemer niet naar behoren presteert of partijen niet tot (tussentijdse) overeenstemming komen, het opvolgende object niet aan de opdrachtnemer wordt opgedragen, of zelfs ruimte bestaat voor de opdrachtgever om de raamovereenkomst geheel te beëindigen (exit optie).
